Tại các lễ tốt nghiệp, hình ảnh chiếc mũ có dây tua vàng kim tuyến lấp lánh thường gắn liền với học vị cao nhất. Nhiều người mặc định rằng đây là đặc quyền riêng của tiến sĩ, nhưng liệu đây có phải là chuẩn mực toàn cầu hay chỉ là quy ước phổ biến?
Dây tua tốt nghiệp không chỉ là phụ kiện trang trí mà còn là biểu tượng mạnh mẽ của sự chuyển tiếp. Tuy nhiên, quy tắc về màu sắc và vị trí của chúng lại thay đổi đáng kể tùy theo quốc gia và truyền thống học thuật. Bài viết này sẽ làm rõ ranh giới giữa nghi thức chung và các quy định riêng biệt, giúp bạn hiểu chính xác ý nghĩa màu tua trong mỗi bối cảnh.
Ranh giới giữa nghi thức và quy định
Chúng ta cần phân biệt rõ hai lớp quy tắc: vị trí tua rua và mã màu. Vị trí tua rua mang tính chung: ứng viên bắt đầu buổi lễ với tua rua treo bên phải, tượng trưng cho trạng thái “đang chờ công nhận”. Sau khi hiệu trưởng chính thức trao bằng, cả lớp tốt nghiệp cùng thực hiện động tác chuyển tua rua sang bên trái.
Ngược lại, màu dây tua lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bậc học, ngành đào tạo hoặc thành tích. Quy tắc này thay đổi đáng kể trên toàn cầu, không có một bộ chuẩn duy nhất áp dụng cho mọi trường.
Sự khác biệt này thể hiện rõ khi so sánh các hệ thống giáo dục. Tại Anh, 72% trong số 99 trường đại học vẫn duy trì yêu cầu bắt buộc về mũ mortarboard trong các buổi lễ. Ngược lại, 87% cơ sở giáo dục cao đẳng tại Scotland đã loại bỏ hoàn toàn hình thức này khỏi nghi thức chính. Khoảng cách giữa hai con số này cho thấy việc tuân thủ các quy chuẩn về trang phục tốt nghiệp biến động khá lớn tùy theo địa lý và truyền thống học thuật của từng vùng.
Tua rua ở cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ: Giống nhau ở nghi thức
Khi đứng trước sân khấu nhận bằng, hành động chuyển đổi vị trí của dây tua là điểm chung xuyên suốt tất cả các bậc học. Dù là cử nhân, thạc sĩ hay tiến sĩ, quy tắc đặt tua rua luôn tuân thủ một logic nhất quán: ứng viên bắt đầu với tua rua bên phải và chuyển sang bên trái sau khi nhận bằng.
Sự khác biệt nằm ở phom mũ
Nhiều người nhầm lẫn rằng tua rua thay đổi theo cấp độ học vị, nhưng thực tế, điều khác biệt rõ rệt nhất nằm ở hình dạng chiếc mũ. Trong khi cử nhân và thạc sĩ thường đội mũ mortarboard (mũ phớt) với mặt phẳng vuông, thì tiến sĩ và một số thạc sĩ chuyên sâu lại đội mũ tam nhung (velvet tam) có hình nón.
Tuy nhiên, nguyên tắc đặt tua rua vẫn giữ nguyên: tua rua luôn được cố định ở tâm mũ và thay đổi bên phải/bên trái dựa trên thời điểm nhận bằng, bất kể phom mũ là gì. Sự khác biệt về phom mũ tạo nên sự trang trọng và phân cấp thị giác, nhưng không làm thay đổi ý nghĩa cơ bản của nghi thức.
Nghi thức ‘hooding’ – Đặc quyền của bậc tiến sĩ
Bên cạnh mũ, bậc tiến sĩ còn có thêm một nghi thức riêng biệt: “hooding”. Trong khoảnh khắc này, một giảng viên sẽ phủ tấm áo choàng có mũ (hood) lên vai ứng viên. Tấm hood thường được may với các mảng màu khác nhau, tương ứng với ngành học cụ thể.
Đối với độc giả Việt Nam, đây là chi tiết dễ bị bỏ qua vì ít trường đại học trong nước áp dụng nghi thức này phổ biến như tại Mỹ. Tuy nhiên, khi đối chiếu với thực tế quốc tế, tassel tốt nghiệp và hood là hai yếu tố bổ trợ, cùng kể câu chuyện về hành trình chinh phục tri thức đỉnh cao.
Vì sao dây tua vàng kim tuyến lại là biểu tượng của bậc tiến sĩ?
Màu vàng kim tuyến không phải là mã màu chung chung, mà thường là dấu hiệu phân biệt rõ ràng cho học vị tiến sĩ trong nhiều hệ thống giáo dục. Khi nhìn vào các lễ tốt nghiệp, chúng ta dễ dàng nhận thấy sự khác biệt giữa màu sắc của sinh viên cử nhân (thường là xanh dương, đỏ hoặc vàng mờ) và ánh kim lấp lánh của người nhận bằng tiến sĩ.
Phân cấp màu sắc theo học vị
Trong thực tế, các trường đại học thường dùng màu sắc để tạo nên một hệ thống phân cấp trực quan. Màu vàng kim tuyến thường được dành riêng cho các chương trình đào tạo tiến sĩ như PhD, DBA hay EdD. Điều này giúp người xem nhận diện ngay vị thế học thuật cao nhất trong buổi lễ.
Ngược lại, cử nhân và thạc sĩ thường sử dụng các tông màu cơ bản hơn. Việc phân định này giúp các nghi thức tốt nghiệp trở nên trật tự và mang tính biểu tượng cao hơn, thay vì chỉ là một phần trang phục bắt mắt đơn thuần.
Nguồn gốc thẩm mỹ và quy ước riêng
Lý do màu vàng kim được ưa chuộng nằm ở khả năng thể hiện sự tôn vinh. Ánh kim gợi lên hình ảnh của vàng, biểu tượng cho giá trị cao quý và thành tựu đỉnh cao của quá trình nghiên cứu.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mỗi trường đại học có thể có những màu dây tua đặc thù theo truyền thống riêng. Một số trường có thể sử dụng màu sắc khác cho cùng một học vị tùy theo lịch sử hoặc bộ nhận diện của đơn vị. Do đó, thông tin về việc vàng kim tuyến đại diện cho tiến sĩ là một quy ước phổ biến, nhưng không phải là tuyệt đối. Để tránh nhầm lẫn, người tham dự nên đối chiếu trực tiếp với nội quy về trang phục lễ phục của chính trường mình.
Gợi ý thường gặp về màu tassel tốt nghiệp
Nhiều sinh viên thường tự hỏi liệu màu dây tua có liên quan trực tiếp đến ngành học hay không. Câu trả lời ngắn gọn là không. Ý nghĩa màu tua chủ yếu phản ánh bậc học vị (cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ) và quy định nội bộ của từng trường đại học, chứ không dùng để phân biệt chuyên ngành cụ thể.
Ví dụ, một kỹ sư cơ khí và một bác sĩ y khoa tốt nghiệp cùng trường sẽ thường có màu tua giống nhau nếu cùng bậc cử nhân. Khi nâng cao học vấn, nghi thức sẽ áp dụng màu sắc mới tương ứng với học vị đó. Tuy nhiên, bạn không phải “trao trả” dây tua cũ; chúng là kỷ vật riêng của từng mốc thời gian. Hãy kiểm tra hướng dẫn cụ thể từ phòng đào tạo của trường để biết chính xác quy trình thay thế trang phục.
Một góc nhìn khác nằm ở tính thẩm mỹ trong các bức ảnh kỷ niệm. Trong khi việc tuân thủ nghi thức là bắt buộc, nhiều người bắt đầu cân nhắc giữa sự chuẩn mực và cá nhân hóa. Bạn có sẵn sàng chấp nhận một dải màu không hoàn hảo về mặt thị giác để đổi lấy sự chính xác về mặt học thuật? Đây là câu hỏi mở mà mỗi cử nhân, thạc sĩ hay tiến sĩ đều phải tự trả lời dựa trên giá trị mà họ đặt vào khoảnh khắc ấy.
Quy ước về màu dây tua tốt nghiệp không phải là một chuẩn mực toàn cầu bất biến, mà luôn chịu sự điều tiết trực tiếp từ nội quy của từng trường đại học. Mặc dù vàng kim tuyến thường gắn liền với học vị tiến sĩ trong nhiều hệ thống giáo dục, nhưng đó chỉ là quy ước phổ biến chứ không phải luật bắt buộc áp dụng cho mọi nơi.
Trước khi khẳng định rằng mình đang sở hữu một biểu tượng học thuật nhất định qua màu sắc của tassel, chúng ta cần đối chiếu lại chính xác với quy định của trường mình đang theo học. Có lẽ câu hỏi đáng để suy ngẫm không phải là “màu tua này có ý nghĩa gì”, mà là “trường của tôi định nghĩa sự chuyển tiếp từ sinh viên sang người tốt nghiệp qua những quy tắc nào?”.
